Rolę Instytucji Pośredniczącej w zarządzaniu (IPZ ) dla transportowej części Funduszu Spójności ( w tym dawnego funduszu ISPA z lat 2000-2003 ) pełni Ministerstwo Transportu Należy
cena projektów ,przekazywanie aplikacji do Instytucji Zarządzającej –Ministerstwa Rozwoju Regionalnego ,kontrolę zamówień publicznych dla zaakceptowanych projektów (ex-ante ),monitoring i kontrolę a także weryfikacja wniosków płatności zaliczkowe ,pośrednie czy końcowe. Podmiotami odpowiedzialnymi za realizację (POZR )w przypadku FS są PKP PLK i GDDKiA.
Na koniec lipca 2005 roku Ministerstwo transportu obsługuje w omówionym zakresie 34 projekty zatwierdzone w latach 2000-2005 ,w ramach których podpisano do końca lipca 114 kontraktów. W ramach Funduszu Spójności na łączną kwotę 2091 mln EUR na drogi na realizację celu- zwiększenie spójności sieci drog w układzie krajowym i europejskim przeznaczono na budowę i modernizację autostrad i dróg ekspresowych 1195 mln EUR .( 57 %).Na liniach kolejowych w osiągnięciu celu –zwiększenie prędkości kursowania pociągów i dostosowania do systemów przewozów multimodalnych na modernizację międzynarodowych połączeń kolejowych przeznaczono 896 mln EUR (tj.43 % ) .
W roku 2006 do 31 lipca zawarto 24 kontrakty w ramach projektów FS na łączną kwote 309 mln EUR w tym 10 kontraktów kolejowych na kwote 132,4 mln EUR i 11 kontraktów drogowych na kwote 163,7 mln EUR i 3 projekty pomocy technicznej realizowanych przez Ministerstwo Transportu na kwote 13 507,53 mln EUR.W procedurze zamówień publicznych znajduje się 18 projektów – 12 w sektorze drogowym i 6 w kolejowym. Jednocześnie MT przekazało do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego wnioski o modyfikacje dla 15 projektów ISPA-FS w tym 10 z propozycja zmiany alokacji FS.
Na podstawie zgłoszonych wnioskow o płatności Komisja Europejska przekazała Polsce środki FS licząc narastająco od początku realizacji projektów ISPA-FS w kwocie 815,078 mln EUR. Na rachunki beneficjentów PKP PLK i GDDKiA przekazano ramach FS 814,941 mln EUR. Dla GDDKIA przekazano 611,137 mln EUR ,dla PLK 203,237 mln EUR.W zakresie pomocy technicznej realizowanej w Ministerstwie Transportu wydano 0,704 mln EUR.W tym roku od 1 stycznia do 31 lipca przekazano na rachunki beneficjentów środki FS w wysokości 314,159 mln EUR w tym dla sektora drogowego – 286,722 mln EUR i dla kolejowego 27,437 mln EUR. Na cały rok 2006 zaplanowano przekazanie do Komisji Europejskiej wniosków o płatność na kwotę 370,110 mln EUR w podziale na drogi-253,660 mln EUR i kolej 116,449 mln EUR.
Komisja Europejska z wniosków przekazanych w latach 2004-2005 nie wydała decyzji o dofinansowaniu na dwa projekty w tym jeden kolejowy- Modernizacja linii kolejowej E – 59 ,odcinek Wrocław-Poznań, etap II, odcinek Wrocław –Rawicz. Proponowana wartość środków unijnych 213,7 mln EUR, projekt został zablokowany ze względu na nieuregulowane kwestie dotyczące wyznaczenia obszarów sieci Natura 2000.
W tej sprawie Ministerstwo transportu prowadzi negocjacje z Komisją Europejską. W celu wykorzystania dostępnej kwoty alokacji na lata 2004-2006 zgłoszono bądź planuje się zgłoszenie pięciu nowych projektow w tym dwa kolejowe:
• Modernizacja linii kolejowej CE 59 ,odc. Międzylesie – Szczecin ,przygotowanie dokumentacji przedprojektowej ( 3,9 mln EUR ),wniosek przekazany Komisji Europejskiej
Modernizacja linii kolejowej E 65 ,odc. Grodzisk Mazowiecki-granica państwa ,przygotowanie dokumentacji przedprojektowej (3,4 mln EUR ),wniosek przekazany Komisji Europejskiej
Projekty dla których nie zostaną wydane decyzje o współfinansowanie w 2006 roku będą się ubiegać o środki w nowej perspektywie finansowej 2007 – 2013.
Do najważniejszych problemów związanych z przygotowaniem i realizacją projektów Funduszu Spójności w zakresie transportu zalicza się :
• Procedury dotyczące ocen oddziaływania na środowisko. Komisja Europejska wymaga przedstawienia dowodów na przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko, konsultacji społecznych ,decyzji lokalizacyjnych ,decyzji środowiskowych , pozwoleń na budowę. Problemy te ze szczególna siłą ujawniły się s po wejściu w życie nowej ustawy Prawo Ochrony Środowiska i wdrożeniu programu Natura 2000.Problem ten dotyczy już dwóch projektów kolejowych –modernizacja linii kolejowej E 20 ,odc. Siedlce –Terespol ,etap I i modernizacja linii kolejowej E 30 , odc. Węgliniec – Zgorzelec oraz Węgliniec – Bielawa Dolna.
• Brak możliwości wypłacania zaliczek ze środków budżetowych wykonawcom projektów FS gdzie zwłaszcza przy kontraktach ryczałtowych na usługi wykonawca nie może wystawiać faktur do czasu zakończenia prac .
• Przekroczenia budżetu projektów ofertach składanych w przetargach co jest konsekwencja unieważniania postępowań ,rezygnacji z części zakresu rzeczowego projektu czy też zwiększenia nakładów krajowych. Tego typu problemy występują przy następujących projektach kolejowych : modernizacja linii kolejowej E 20 ,odc. Siedlce Terespol ,etap I ;modernizacja linii kolejowej E 30 ,odc. Węgliniec – Legnica ;poprawa infrastruktury kolejowej – eliminacja wąskich gardeł operacyjnych.
• Procedury prawa zamówień publicznych tym głownie związane z procesem odwoławczym oraz kontrola ex-ante
• Problemy związane z potencjałem wykonawców , ich płynnością finansowa ,upadłość wykonawców i podwykonawców ,deficyt wykwalifikowanych kadr ,opóźnienia w realizacji kontraktów. Tego typu problemy występują na projektach : modernizacja linii kolejowej E 20 , odc. . Siedlce – Terespol ,pomoc techniczna dla przygotowania projektu ;modernizacja linii kolejowej E 20/ CE 20 ( prace pozostałe ).
